Przemoc w rodzinie i eksmisja sprawcy przemocy

Przemoc w rodzinie jest w Polsce bardzo powszechnym problemem społecznym. Niewątpliwie wymaga on podejmowania bardzo szeroko pojmowanych działań przeciwdziałających.

Wraz z dniem 1 stycznia 2022 roku weszła w życie Uchwała Rady Ministrów dotycząca ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na rok 2022. Przedmiotowa Uchwała przewiduje między innymi:

Uniemożliwienie kontaktowania się osób stosujących przemoc w rodzinie z osobami dotkniętymi przemocą przez:

• wydanie wobec osoby stosującej przemoc w rodzinie nakazu natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia i zakazu zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• wydanie wobec osoby stosującej przemoc w rodzinie nakazu natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• wydanie wobec osoby stosującej przemoc w rodzinie zakazu zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zatrzymywanie osób, co do których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie,
• stosowanie przez prokuratora oraz występowanie do sądu o zastosowanie wobec osób, co do których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, środków zapobiegawczych, w szczególności w przedmiocie dozoru Policji połączonego z zakazem kontaktowania z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie, a także nakazania opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazania zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, ewentualnie tymczasowego aresztowania,
• występowanie do sądu o zastosowanie wobec osób stosujących przemoc w rodzinie środków karnych lub probacyjnych polegających na obowiązku powstrzymywania się od przebywania w określonych miejscach, kontaktowania się lub zbliżania do pokrzywdzonego, nakazie opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• opracowywanie i wydawanie przez prokuratora generalnego, zgodnie z art. 8a ustawy, co najmniej raz na dwa lata wytycznych dotyczących zasad postępowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie i uwzględnieniu w nich zasad stosowania ww. środków zapobiegawczych.

Monitoring orzecznictwa sądów powszechnych, w szczególności:

• w zakresie prawa karnego, w odniesieniu do: kar, środków karnych, probacyjnych i innych oddziaływań, wobec osób stosujących przemoc w rodzinie,
• w zakresie prawa rodzinnego i opiekuńczego w przedmiocie władzy rodzicielskiej,
• w zakresie prawa cywilnego w przedmiocie zobowiązania osoby stosującej przemoc w rodzinie do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazania zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Działanie i współpraca służb w zakresie monitorowania zachowań osób uprzednio skazanych za stosowanie przemocy w rodzinie, w tym wymiana informacji między nimi.

Realizowanie wobec osób stosujących przemoc w rodzinie programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych zmierzających do zaprzestania stosowania przemocy w rodzinie;

Wprowadzanie i realizowanie treści dotyczących zapobiegania, rozpoznawania oraz reagowania na przypadki przemocy w rodzinie do podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz programów doskonalenia zawodowego;

Organizowanie szkoleń, w oparciu o konkretne wytyczne dla osób realizujących zadania związane z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie;

W kwestii przemocy w rodzinie bardzo ważną instytucją w swym zamyśle mającą działać dość prężnie, jest możliwość eksmisji sprawcy na podstawie art. 11a Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Zgodnie ze wskazaną Ustawą, jeżeli członek rodziny wspólnie zajmujący mieszkanie, swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba dotknięta tą przemocą może żądać, aby sąd, zobowiązał go do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Powyższe znajduje również zastosowanie w przypadku, gdy:

• osoba dotknięta przemocą w rodzinie opuściła wspólnie zajmowane mieszkanie z powodu stosowania wobec niej przemocy w tym mieszkaniu;
• członek rodziny stosujący przemoc w rodzinie opuścił wspólnie zajmowane mieszkanie;
• małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz inna osoba stosująca przemoc w rodzinie, okresowo lub nieregularnie przebywa w mieszkaniu wspólnie z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie.

Niemniej w powyższej sytuacji należy bezwzględnie pamiętać, że osobą pełnoletnią, która pozostała w mieszkaniu, przez czas niezamieszkiwania w nim osoby stosującej przemoc w rodzinie, w związku z wydaniem wobec niej nakazu/zakazu/postanowienia jest obowiązana do ponoszenia opłat za dostawy do tego mieszkania energii, gazu, wody oraz odbiór ścieków, odpadów i nieczystości ciekłych oraz czynsz lub koszty bieżącego zarządzania nieruchomością, chyba że względem niej osoba stosująca przemoc w rodzinie jest obowiązana do świadczeń alimentacyjnych.

Powyższe regulacje stosuje się do każdego lokalu służącego zaspokajaniu bieżących potrzeb mieszkaniowych. Procedura ta nie ma bowiem na celu pozbawienia uczestnika lub uczestniczki tytułu prawnego do lokalu, a jedynie pozbawienie fizycznej możliwości przebywania w lokalu.

Ponadto, w przypadku orzekania o nakazie opuszczenia mieszkania i jego otoczenia oraz zakazie zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia nie ma znaczenia podstawa prawna (lub jej brak!!!), na podstawie której dana osoba korzysta z lokalu.

Niezmiernie ważnym aspektem jest to, że na podstawie art. 11a Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej jest możliwość uzyskania orzeczenia o zabezpieczeniu.

!!UWAGA!! Od końcowego orzeczenia w sprawie, zabezpieczenie różni się przede wszystkim tym, że obowiązuje jedynie czasowo (w trakcie trwania sprawy), a nie po jej zakończeniu. Adwokat od spraw karnych podkreśla, iż należy pamiętać, że wydanie zabezpieczenia NIE oznacza, że sprawa zakończy się takim samym wynikiem jak zabezpieczenie.

!!UWAGA!! Wydanie orzeczenia w przedmiocie zabezpieczenia powinno zapaść bezzwłocznie od chwili jego wniesienia, nie później niż w terminie 3 dni.

Udzielenie zabezpieczenia może nastąpić również poprzez przedłużenie wydanego przez Policję lub Żandarmerię Wojskową czasowego nakazu opuszczenia miejsca zamieszkania przez sprawcę przemocy i (lub) zakazu zbliżania się do miejsca zamieszkania. W zakresie wydawania owych nakazów i zakazów Policja i Żandarmeria Wojskowa otrzymały analogiczne uprawnienia i obowiązki.

Uprawnienia Policji i Żandarmerii Wojskowej

W przypadku stwierdzenia zagrożenia dla życia lub zdrowia osoby dotkniętej przemocą w rodzinie przez sprawcę przemocy Policja wydaje wobec sprawcy przemocy nakaz natychmiastowego opuszczenia miejsca zamieszkania i (lub) zakaz zbliżania się do miejsca zamieszkania. Czas trwania nakazu i (lub) zakazu wynosi 14 dni.

Nie jest przeszkodą do zastosowania policyjnego nakazu i (lub) zakazu to, że osoba dotknięta przemocą w rodzinie lub sprawca przemocy w rodzinie nie przebywa w miejscu zamieszkania w chwili wydawania nakazu i (lub) zakazu. Nie ma również znaczenia tytuł prawny, na podstawie którego członkowie rodziny zajmują daną nieruchomość.

Osoba opuszczająca miejsce zamieszkania ma prawo zabrać ze sobą rzeczy stanowiące jej wyłączną własność (niewchodzące w skład wspólności majątkowej małżeńskie), jednak tylko w przypadku, gdy nie sprzeciwiają się temu inne osoby, które wspólnie zamieszkują ze sprawcą przemocy. Jeżeli nakaz i (lub) zakaz wydano pod nieobecność sprawcy przemocy, ma on prawo jednokrotnie wejść do mieszkania w celu zabrania swoich rzeczy. Odbywa się to w obecności Policji i po wcześniejszym uzgodnieniu terminu przez Policję z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie.

Wydając nakaz i lub zakaz Policja powinna przekazać osobie dotkniętej przemocą w rodzinie informacje dotyczące możliwości usunięcia sprawcy przemocy z miejsca zamieszkania w trybie sądowym, podstaw wszczęcia postępowania karnego oraz wszelkich form wsparcia, jakie może otrzymać osoba dotknięta przemocą w rodzinie świadczonych przez jednostki publiczne m.in. OPS, ośrodki interwencji kryzysowej czy Fundusz Sprawiedliwości.

Po wydaniu nakazu i (lub) zakazu Policja monitoruje jego przestrzeganie przez wskazanego sprawcę przemocy. Co najmniej trzykrotnie (pierwszy raz na następny dzień po wydaniu nakazu lub zakazu) Policja kontaktuje się z osobą dotkniętą przemocą w rodzinie, aby sprawdzić, czy sprawca przestrzega nałożonych na niego ograniczenia.

!!!UWAGA!!!

Jeżeli sąd przedłuży w trybie zabezpieczenia policyjny nakaz i (lub) zakaz, jednocześnie przedłuża również konieczność monitorowania przez Policję jego przestrzegania.

Prawnik od prawa karnego zaznacza, że na wydany przez Policję nakaz i (lub) zakaz wskazanemu sprawcy przemocy przysługuje zażalenie do sądu rejonowego. Termin na wniesienie zażalenia wynosi 3 dni i jest liczony od chwili, w której sprawca dowiedział się o wydanym nakazie i (lub) zakazie. Po wpłynięciu zażalenia sąd ma maksymalnie 3 dni na jego rozpoznanie.

Przewidziana prawem możliwość wydania nakazu i (lub) zakazu pod nieobecność sprawcy przemocy może skutkować problemami z doręczeniem mu nakazu i (lub) zakazu. Aby skrócić czas niezbędny do przeprowadzenia procedury usunięcia sprawcy przemocy z miejsca zamieszkania, ustawodawca przewidział możliwość umieszczenia na drzwiach wejściowych do mieszkania informacji pod jakim adresem usunięty sprawca przemocy ma się skontaktować ze wskazaną jednostką Policji.

Osoba, wobec której wydano nakaz i (lub) zakaz, nie nabywa z tego tytułu prawa do lokalu socjalnego lub pomieszczenia tymczasowego. Policja przekazuje takiej osobie jedynie informację o istniejących na danym terenie placówkach zapewniających miejsca noclegowe, które nie są dedykowane dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie. Adwokat z kancelarii adwokackiej od prawa karnego informuje, że w celu umożliwienia sprawcy przemocy udziału w oddziaływaniu korekcyjno-edukacyjnym lub psychologiczno-terapeutycznym jego dane (za jego zgodą) Policja przekazuje do właściwego miejscowo Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie.

Analogiczne uprawnienia jak wyżej opisane dla Policji uzyskała również Żandarmeria Wojskowa.

Naruszenie przez sprawcę przemocy nakazu lub zakazu ochronnego skutkuje odpowiedzialnością z tytułu popełnienia wykroczenia z art. 66b KW, które przewiduje karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

Aby możliwie szybko móc zapewnić bezpieczeństwo osobom dotkniętym przemocą w rodzinie postanowienie o usunięciu sprawcy przemocy z miejsca zamieszkania lub zakazujące zbliżania się do miejsca zamieszkania jest skuteczne i wykonalne z chwilą ogłoszenia. Pozwala to na wszczęcie egzekucji przed uprawomocnieniem się orzeczenia.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących niniejszej materii bądź innej dotyczącej spraw z zakresu prawa karnego lub karnoskarbowego, zapraszamy do kontaktu z kancelarią adwokacką – nasi adwokaci od spraw karnych są do Państwa dyspozycji na terenie miast Warszawa i Siedlce, natomiast prowadzą  sprawy na terenie całego kraju.