Kary pieniężne za utrudnianie kontaktów z dzieckiem w przypadku braku chęci dziecka do spotkań z rodzicem
W dniu 22 czerwca 2022 roku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż nałożenie na rodzica obowiązku zapłaty na rzecz drugiego określonej kwoty za utrudnianie kontaktów z dzieckiem, jest niezgodne z konstytucją, jeśli brak kontaktów wynika z zachowania samego dziecka.
Coraz częściej już na etapie postepowań dotyczących rozwodów, klienci oczekują zabezpieczenia ich kontaktów z dziećmi. Jest to uzasadnione tym, że nierzadko zdarza się, iż rodzic, który czuje się niejako „pokrzywdzony i zraniony” na skutek decyzji o rozstaniu, traktuje małoletnie dziecko jako kartę przetargową i w konsekwencji utrudnia albo uniemożliwia kontakty z drugim rodzicem, nie bacząc przy tym na postanowienie sądu regulujące sposób ich wykonywania – w zamyśle chcąc ukarać drugiego rodzica za decyzje o rozstaniu.
W takich sytuacjach rodzic, któremu kontakty były utrudniane może domagać się, aby sąd nałożył na drugiego rodzica pełniącego codzienną piecze nad dzieckiem obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej za każde niewykonanie kontaktów. Adwokat od spraw rodzinnych podkreśla, że jest to o tyle trudne i może wywoływać poczucie niesprawiedliwości bowiem zdarzają się przypadki, kiedy to samo dziecko wyraża stanowczy sprzeciw wobec spotkań z drugim rodzicem.
Taki stan faktyczny stanowił przedmiot ostatnich rozważań Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 3/20). W przedmiotowej sprawie ojciec małoletniej wystąpił z roszczeniem do sądu przeciwko matce o zapłatę 70.000 tysięcy złotych za utrudnianie kontaktów z dzieckiem. Opinia psychologów w rzeczonej sprawie była jednoznaczna i wskazywała, że dziecko z własnej woli nie chce odbywać spotkań z ojcem. Matka i córka zaskarżyły do Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 59816 w zw. z art. 59815 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego uzasadniając skargę tym, że w/w artykuły naruszają prawo do równej ochrony wszystkich obywateli, głównie przez to, że sąd orzekający o ewentualnej karze z góry pomija rzeczywistą wolę małoletniego, natomiast bierze pod uwagę wyłącznie fakt czy kontakty odbyły się zgodnie z postanowieniem czy też nie. Nie analizuje sprawy pod kątem podejścia dziecka do rodzica, jego woli, więzi i stosunków małoletniego z rodzicem drugoplanowym.
Skarżące zwróciły uwagę na wydawać by się mogło bardzo istotną rzecz, (co zresztą z pewnością prawnicy zajmujący się prawem rodzinnym dostrzegli dawno temu) – mianowicie, że w/w regulacje w sposób bezwzględny narażają dobro dziecka, burzą poczucie bezpieczeństwa małoletniego, a to wszystko poprzez skazanie rodzica pierwszoplanowego na użycie szeroko pojętej formy przymusu i egzekwowania od małoletniego woli odbycia kontaktu nawet w okolicznościach wyrażania przez niego wyraźnego sprzeciwu tylko dlatego, aby móc w pełni realizować obowiązek nałożony na rodzica i uniknąć płacenia dotkliwych kar pieniężnych.
Sprawę badał pięcioosobowy skład Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Trybunału przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie w jakim uszczupla majątek rodzica pierwszoplanowego bez uwzględnienia rzeczywistej woli małoletniego co do wykonywania kontaktów.
Ważne! Wyrok nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów, a jedynie wyeliminowanie z zakresu ich stosowania w sytuacji, którą wskazano w sentencji. Jak wskazał Trybunał, sąd przy rozpatrywaniu wniosku o kontakty będzie zobowiązany z urzędu zbadać, czy utrudnianie bądź nierealizowanie kontaktów jest spowodowane wolą dziecka wyrażona samodzielnie bez wpływu osoby sprawującej nad nim codzienną opiekę.
Niewątpliwie jest to bardzo ważny wyrok z punktu widzenia postępowań w sprawach rodzinnych, który pozwoli w sposób realny na uwzględnienie rzeczywistych potrzeb małoletnich dzieci i umożliwi zagwarantowanie ich dobra na najwyższym poziomie, w tym zapewnienie poczucia bezpieczeństwa. Ponadto w/w mechanizm zniweluje wymuszanie na małoletnich pewnych zachowań wbrew ich woli.
