Ubezwłasnowolnienie całkowite
Co oznacza ubezwłasnowolnienie całkowite?
Ubezwłasnowolnienie całkowite może być orzeczone wobec osoby, która:
ukończyła 13 lat (jest to uzasadnione tym, że do 13 roku życia osoba nie posiada zdolności do czynności prawnych, zatem pozbawienie jej tych zdolności nie miałoby żadnego sensu, a ponadto wskutek:
- choroby psychicznej
- niedorozwoju umysłowego
- innego rodzaju zaburzeń psychicznych (np. pijaństwo, narkomania)
i NIE jest w stanie kierować swoim postępowaniem.
Zatem choroba psychiczna, niedorozwój umysłowy oraz inne zaburzenia psychiczne, w szczególności pijaństwo lub narkomania – mogą stanowić przyczynę ubezwłasnowolnienia tylko wówczas, gdy skutkują wskazanym wyżej stanem braku możności kierowania swym postępowaniem (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1968 r., II CR 32/68).
Dodatkową przesłanką ubezwłasnowolnienia całkowitego, niewyrażoną wprost w komentowanym przepisie, jest spełnienie wymogu, by ubezwłasnowolnienie było niezbędne dla ochrony interesu osoby, która miałaby mu podlegać (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1976 r., II CR 387/76, Legalis).
Ważne! Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, jeżeli nie pozostaje on już pod władzą rodzicielską. Ku przypomnieniu małoletni znajduje się pod władzą rodzicielską do ukończenia 18 roku życia.
Skutki:
Ubezwłasnowolnienie całkowite – brak zdolności do czynności prawnych;
Ubezwłasnowolnienie częściowe – ograniczona zdolność do czynności prawnych;
Niektóre przepisy szczególne regulują skutki ubezwłasnowolnienia w sposób znaczenie wykraczający poza sferę zdolności do czynności prawnych – np.
- 14 pkt 2 ZawLekU oraz art. 4b ust. 1 pkt 4 PrAdw, zgodnie z którymi ubezwłasnowolnienie prowadzi do utraty prawa do wykonywania zawodu lekarza oraz adwokata,
- 62Konstytucji RP, zgodnie z którym ubezwłasnowolniony jest pozbawiony prawa udziału w referendum oraz czynnego prawa wyborczego.
Właściwość sądu:
W sprawie o ubezwłasnowolnienie właściwy jest Sąd okręgowy.
W doktrynie możemy spotkać dwa zupełnie odmienne poglądy w zakresie związania sądu żądaniem wniosku o rodzaj ubezwłasnowolnienia. Pierwszy pogląd opowiada się za tym, że sąd nie jest związany żądaniem wniosku – powinien więc orzec ten rodzaj ubezwłasnowolnienia, co do którego zostały ustalone okoliczności odpowiadające jego przesłankom, niezależnie od tego, o jakiego rodzaju ubezwłasnowolnienie wnosił wnioskodawca (K. Flaga-Gieruszyńska, w: A. Zieliński, Komentarz KPC, 2017; post. SN z 13.12.1976 r., I CR 441/76, GP 1977, Nr 12, s. 23; por. post. SN z 26.1.2012 r., III CSK 169/11). Natomiast odmiennie, odwołując się do art. 321 KPC, K. Korzan, Postępowanie, s. 368; por. L. Ludwiczak, Ubezwłasnowolnienie, s. 163). Aczkolwiek w późniejszym czasie Sąd Najwyższy zdecydowanie zanegował takie podejście, podkreślając, że zgodnie z art. 321 w zw. z art. 13 § 2 KPC sąd jest związany wnioskiem w sprawie o ubezwłasnowolnienie, w tym rodzajem ubezwłasnowolnienia, jakie ma być orzeczone (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2018 r., I CSK 541/18).
Ustanie przyczyn ubezwłasnowolnienia
Ustanie przyczyn ubezwłasnowolnienia całkowitego stanowi podstawę uchylenia (także z urzędu) postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub – w razie poprawy stanu psychicznego w sposób odpowiadający przesłankom, o których mowa w art. 16 KC – jego zmiany na ubezwłasnowolnienie częściowe (art. 559 KPC).
Co oznacza niemożność kierowania własnym postępowaniem?
Zgodnie z poglądem wypracowanym przez doktrynę niemożność pokierowania własnym postępowaniem oznacza przede wszystkim brak możliwości dokonywania czynności prawnych w sposób świadomy i swobodny. Natomiast judykatura skupia się na tym, by jako spełnienie przesłanki niemożności pokierowania własnym postępowaniem traktować wszelkie przejawy braku prawidłowej percepcji skutkujące niemożnością oceny znaczenia (skutków) własnego zachowania, niekoniecznie przyjmującego postać oświadczenia woli składanego przy dokonywaniu czynności prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1974 r., I CR 649/74, Legalis)
Cel ubezwłasnowolnienia całkowitego
Ubezwłasnowolnienie całkowite ma służyć ochronie samego ubezwłasnowolnionego, może więc nastąpić jedynie w jego interesie, w celu zapewnieniu mu pomocy w załatwianiu spraw osobistych i majątkowych (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1966 r., II CR 412/65). Ponadto jeżeli za ubezwłasnowolnieniem całkowitym przemawia potrzeba ochrony interesu osób trzecich, nie tylko bliskich ubezwłasnowolnionego (por. J. Strzebinczyk, w: E. Gniewek, P. Machnikowski, Komentarz KC, 2016, art. 13, Nb 6 i n.; post. SN z 5.1.1977 r., I CR 450/76, Legalis). Prawidłowa jest praktyka uwzględniająca wyłącznie interes osoby, której miałoby dotyczyć ubezwłasnowolnienie.
Jak napisać wniosek o ubezwłasnowolnienie?
Wniosek o ubezwłasnowolnienie powinien być dostosowany do konkretnej sytuacji osoby, wobec której toczyć się będzie sprawa. Adwokat od spraw rodzinnych podkreśla, że w uzasadnieniu wniosku należy szczegółowo opisać argumenty stanowiące o konieczności ingerencji sądu oraz przedstawić dowody na poparcie swoich twierdzeń (dokumentację medyczną, fotografie, nagrania, zeznania świadków, itp.). Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do spraw skomplikowanych i niejednokrotnie wymagana jest specjalistyczna wiedza, aby zostały sprawnie przeprowadzone.
W razie jakichkolwiek dodatkowych wątpliwości dotyczących przedstawionej materii bądź innej dotyczącej spraw z zakresu prawa rodzinnego, zapraszamy do kontaktu z kancelarią adwokacką – nasi adwokaci od spraw rodzinnych są do Państwa dyspozycji na terenie Warszawy i Siedlec, natomiast prowadzone przez nas sprawy obejmują teren całej Polski.
