Wyjazd z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica / Wyrobienie paszportu bez zgody drugiego rodzica

Zgodnie z art. 97 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom i każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Niemniej, jeśli rodzice nie są w stanie osiągnąć porozumienia pomiędzy sobą, wtedy rozstrzyga sąd opiekuńczy. Tym samym z reguły władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, aczkolwiek nie wyklucza samodzielnego działania każdego z nich w ramach jej wykonywania, a działanie to jest obowiązkiem i prawem rodziców.

Kolejną zasadą jest, że jeżeli wykonywanie władzy rodzicielskiej dotyczy istotnych spraw dziecka, to rodzice powinni podejmować decyzje wspólnie, co bynajmniej nie oznacza, że działanie podjęte w wykonaniu uzgodnionej decyzji musi mieć charakter wspólny. Metodą rozwiązania ewentualnego sporu rodziców dotyczącego istotnych spraw dziecka jest zwrócenie się do sądu, który wydaje rozstrzygnięcie, kierując się wymienionymi w art. 95 i 96 KRO zasadami wykonywania władzy rodzicielskiej, a przede wszystkim biorąc pod uwagę dobro dziecka.

Jedną z kategorii spraw istotnych, co do których wymagana jest zgoda obydwojga rodziców, jest niewątpliwie kwestia wyrobienia paszportu/dowodu osobistego i wyjazdu dziecka za granicę, np. na święta, wakacje czy ferie bądź zabieg/operacje.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 03 lutego 2012 roku (sygn. akt I CZ 153/11) wskazał, że „złożenie wniosku o wydanie paszportu dziecku wymaga ich wspólnego, zgodnego działania. Podjęcie decyzji w kwestii wystąpienia z takim wnioskiem należy do istotnych spraw dziecka, o których rodzice rozstrzygają wspólnie, natomiast w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 k.r.o.”.

Zgodnie z Ustawą o dokumentach paszportowych, wniosek o wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej składają rodzice lub ustanowieni przez sąd opiekunowie albo jeden z rodziców lub ustanowionych przez sąd opiekunów wraz z pisemną zgodą drugiego z rodziców lub ustanowionego przez sąd opiekuna. Na wydanie dokumentu paszportowego osobie małoletniej jest wymagana pisemna zgoda obojga rodziców, których własnoręczność podpisów poświadcza organ paszportowy lub notariusz, chyba że na podstawie orzeczenia sądu jeden z rodziców został pozbawiony władzy rodzicielskiej lub władza ta została ograniczona. W przypadku braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania zgody jednego z nich, zgodę na wydanie dokumentu paszportowego zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego.

Należy również zaznaczyć, że zgodnie z art. 3 przywołanej wyżej ustawy, każdy obywatel polski ma prawo do otrzymania paszportu, a pozbawienie lub ograniczenie tego prawa może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych w ustawie. W tym kontekście wydaje się wątpliwe, aby sąd opiekuńczy mógł wydać rozstrzygnięcie uniemożliwiające wydanie dziecku paszportu. Natomiast wskazane jest objęcie rozstrzygnięciem kwestii ewentualnego wyjazdu dziecka za granicę. Adwokat od spraw rodzinnych podkreśla, że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego nawet krótkotrwały wyjazd dziecka za granicę w celu spędzenia tam wakacji, jako należący do istotnych spraw dziecka, wymaga zgody obojga rodziców, wykonujących władzę rodzicielską, a w braku takiej zgody orzeczenia sądu opiekuńczego (postanowienie SN z dnia 6 marca 1985 r., III CRN 19/85). Tym bardziej zmiana stałego miejsca pobytu związana z wyjazdem dziecka za granicę wraz z rodzicem stanowi istotną sprawę dotyczącą dziecka.

Powyższe dotyczy również kwestii wyrobienia dziecku dowodu osobistego, co z uwagi na dopuszczalność podróżowania w krajach Unii Europejskiej bez posiadania paszportu ma istotne znaczenie. Jak wynika z ustawy o dowodach osobistych, prawo do posiadania dowodu osobistego przysługuje każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej Polskiej. W imieniu osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych lub posiadającej ograniczoną zdolność do czynności prawnych ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego wniosek składa rodzic, opiekun prawny lub kurator. Na podstawie § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz sposobu i trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich utraty, uszkodzenia, unieważnienia i zwrotu z 29.1.2015 r., wniosek o wydanie dowodu osobistego dla osoby małoletniej składa jeden z rodziców lub opiekun prawny. Inaczej zatem niż w przypadku przywołanej wcześniej ustawy o dokumentach paszportowych, w procedurze prowadzącej do wydania dowodu osobistego dla małoletniego nie jest wymagane współdziałanie obojga rodziców. Niemniej decyzja rodziców dotycząca wystąpienia z wnioskiem o wydanie dowodu osobistego stanowi istotną sprawę w rozumieniu art. 97 § 2 KRO i powinna zostać podjęta wspólnie. W braku porozumienia rodziców mogą oni wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wydanie rozstrzygnięcia. Sąd powinien mieć na uwadze cel wydania dowodu osobistego dla dziecka, tj. wyjazd dziecka za granicę i ewentualną zmianę jego miejsca pobytu.

Reasumując, w przypadku gdy jeden z rodziców nie wyraża zgody na wyrobienie paszportu/dowodu osobistego, należy złożyć wniosek do Sądu Rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, a w przypadku jego braku – według miejsca stałego pobytu. Niewątpliwie warto taki wniosek podeprzeć dowodami opowiadającymi charakterowi sprawy, jeśli wyrobienie dokumentów ma na celu wyłącznie wyjazd wakacyjny/świąteczny należy dołączyć dowody w postaci biletów (z naciskiem na bilety powrotne), przybliżyć w uzasadnieniu wniosku swoje życie prywatne, zawodowe, tak aby przekonać sąd, że istnieje faktyczna potrzeba powrotu do kraju. Jeśli wyjazd ma być podyktowany na przykład leczeniem za granicą – wtedy warto dołączyć historie choroby, rokowania, rekomendacje leczenia itp.

Opłata sądowa od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego wynosi 100 zł.

W razie jakichkolwiek dodatkowych wątpliwości dotyczących przedstawionej materii bądź innej dotyczącej spraw z zakresu spraw rodzinnych, zapraszamy do kontaktu z kancelarią adwokacką od prawa rodzinnego – adwokaci od rozwodów i spraw rodzinnych są do Państwa dyspozycji na terenie Warszawy i Siedlec, natomiast sprawy prowadzimy na terenie całej Polski.